Moerassen vormen de geleidelijke overgang van open water naar land. Kenmerkend is de zompige bodem. Eigen aan moerassen is de dynamische opvolging van levensgemeenschappen. Het open water wordt land (verlanding) en raakt begroeid met riet, zeggen, struiken. Meestal ontwikkelt dit verder tot bos.
Niet alle moerassen ontstaan door verlanding. In natte valleien komt vanuit hoger gelegen gronden zoveel aanvoer van water dat de bodem er langdurig verzadigd is.Ook door allerlei kunstmatige ingrepen in het landschap waarbij de oorspronkelijke waterhuishouding wordt verstoord kunnen moerasgemeenschappen zich ontwikkelen.
Op oude kaarten van Ekeren en omgeving vinden wij het toponiem Ekers Moeras niet terug. Vreemd is dat niet. De gronden ten noorden van Antwerpen werden reeds vanaf het begin van de 12de eeuw gekoesterd als landbouwgrond. Ze werden systematisch ingedijkt en ontwaterd tot polders. Her en der bleven er waterplassen achter. In de omgeving van Ekeren was dat het wielencomplex aan de Ekerse Dijk met open water, drijftillen en rietkuilen. Ongeschikt voor de landbouw, maar juist daardoor uitgegroeid tot waardevolle natuur.
Met het uitdeinen van de Antwerpse haven tot aan de grens van Ekeren verdween in de helft van de jaren 60 de polder van Oosterweel onder meters baggerspecie. Eén stukje van deze polder bleef gespaard, zuiver toevallig. De ring (thans A12- Havenweg) rond Ekeren moest nog worden aangelegd en ook de Afgeleide Schijns was nog aan inbuizing toe.
Er was wel een aarden wal die omstreeks 1910 was aangelegd in het kader van de vestingswerken ter verdediging van de haven. Die kon gebruikt worden als perskade voor het opspuiten van de polder. Niet enkel een goedkope oplossing voor het stadsbestuur, maar ook een gelukkige combinatie voor de natuur. Op dit verloren stukje polderland van een goede 12 ha groot ontwikkelde zich spontaan een nieuw natuurreservaat.
Zo'n dertig jaar geleden was de ondergelopen polder naast de Ekerse Dijk een waar vogelparadijs. Het is niet verwonderlijk dat toen een stel jonge biologen in spe de wijde omgeving afschuimden, alles wat vloog, zong, groeide en bloeide noteerden en zo dit nieuwe gebied ontdekten. In 1975 vinden wij in het tijdschrift Steenuil van de Antwerpse afdeling van de Belgische Jeugdbond voor Natuurstudie - de voorloper van de huidige Jeugdbond voor Natuurstudie en Milieubescherming (JNM) - voor het eerst de vermelding 'Ekers Moeras'. Een passend toponiem voor dit zompige gebied.
Natuur nabij de haven kan nu als een verworvenheid worden beschouwd. In de jaren 70 was dat niet zo evident. Toch slaagden de jeugdige natuurbeschermers er in het ontwerp-gewestplan in de goede richting om te buigen. Bij de publicatie van het gewestplan Antwerpen in 1979 werd het Ekers Moeras ingekleurd als reservaatsgebied. Een eerste en belangrijke stap in het behoud ervan. Dan wordt het een tijd stil rond het Ekers Moeras. De prille Werkgroep Oude Landen krijgt andere varkentjes te wassen. De toekomst van het natuurgebied Oude Landen staat met regelmaat op het spel en alle mankracht is nodig voor het beheer en de bescherming van dit voormalig militair domein tussen Ekeren en Luchtbal.
Gelukkig heeft die "duistere" periode in de geschiedenis van het Ekers Moeras niet lang geduurd. Hoewel, ondanks broedende kluten en kleine plevieren (om er maar enkelen bijzondere soorten te noemen) moet de Werkgroep Oude Landen ruim 10 jaar lang bezig zijn met de verdediging van het moeras. Landbouwers, hobbytuinders, slibspuiters, sluikstorters en vuillozers passeren de revue en hebben stuk voor stuk minder goede bedoelingen met dit "niemandsland".
De enige weg om de natuur hier veilig te stellen was zelf het gebied te beheren. Dat deden wij ook. Van de Landelijk Waterdienst (thans afdeling Water van Aminal) kregen wij de toelating om tijdens de wintermaanden de rietvegetaties te maaien om de verruiging tegen te gaan. De afdeling Akerland van JNM was graag bereid om opnieuw haar bijdrage te leveren en startte met de steun van de Stichting Leefmilieu van de Kredietbank een reeks zomerwerkkampen. Nu nog eens tien jaar later heeft Natuurpunt vzw een beheersovereenkomst met de Stad Antwerpen en zijn vele tientallen vrijwilligers in de weer voor het beheer van het rietland en de kalkrijke poldergraslandjes.
Samen met de Oude Landen, de Afgeleide Schijns, de Bospolder, de Grote Kreek en de Kuifeend vormt het Ekers Moeras een lange sliert natuur tussen Ekeren en de Schelde. Soms zijn het maar smalle stroken open water met rietzomen. Maar alles samen gaat het om enkele honderden hectare aaneengesloten natuur. Dat is belangrijk om te voorkomen dat populaties worden geïsoleerd en stilaan verdwijnen.
Het Ekers Moeras heeft een rijk planten- en dierenleven. Broedende kluten vinden wij er niet meer - de open slijkplaten zijn geleidelijk dichtgegroeid - maar de vogels die aan rietland zijn gebonden hebben het best naar hun zin. Als straks de26-02-2005ijk natuurgebied zullen van hieruit de blauwborsten, rietzangers, kleine karekieten, bosrietzangers, rietgorzen, sprinkhaanrietzangers en spotvogels over hun nieuw territorium kunnen uitzwermen. En misschien horen wij dan de geheimzinnige roep van de roerdomp terug.
De grote verscheidenheid aan plantensoorten was in 1974 reeds opgemerkt door de jeugdige leden van de BJN. Dank zij een gericht natuurbeheer door de vrijwilligers van Natuurpunt vzw en de JNM is deze soortenrijkdom verder toegenomen. Natuurlijk vertellen wij graag dat er niet minder dan zeven orchideeënsoorten bloeien en dat er ook pareltjes als beekpunje, duizend guldenkruid, moerasdroogbloem en zomerbitterling van de partij zijn.
Als straks het Ekers Moeras door de Minister van Leefmilieu wordt erkend als natuurreservaat en wordt opgenomen in het Vlaams Ecologisch Netwerk is de toekomst van het Ekers Moeras echt groen. Hoed af voor allen die zich daarvoor de voorbije vijfentwintig jaar hebben ingezet.
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven